Yolculuk

Sunuş

Çağdaş bilim, dünyaya geldiği ilk günden beri sadece sürekli göz kamaştırıcı teknolojiler doğurmakla kalmadı, aynı zamanda yaşam tarzımızı da muazzam değiştirdi. Bilim, kuşkusuz teknolojinin kaynağıdır ancak bilimsel araştırma sadece teknoloji geliştirmek için yapılamaz. Bilim, insanoğlunun bilgeliğinin billurlaşması, modern medeniyetin temsilcisi olduğu içindir ki, yalnızca insanın hoşuna giden estetik değerler sağlamakla kalmamış, aynı zamanda kültürel ıslahat için de muazzam bir güç haline gelmiştir. Akılcı ruhun yoğunlaşmış temsilcisi olarak çağdaş bilimin içkin ruhu, geleneksel olarak din, hükümdarlık, örf ve adetin hüküm sürdüğü birçok alanı parçalamış, insanların düşünme tarzını durmaksızın değiştirmiş ve üstelik bunların yerine geçip bir düşünce ve eylem kılavuzu haline gelmiştir. Bilimin bu daha önemli işlevi, yani kültürü yeniden var etme işlevi, genellikle göz ardı edilir.

Bilgelerin, Bay Bilim ile Bay Demokrasi’yi davet ettiği Dört Mayıs Hareketi’ne kadar geleneksel kültürümüzde en eksik olan şeyin akılcı ruh ve çıkarımsal mantık yöntemi olduğunu üzülerek kabul etmek zorundayız. Ancak, Sayın Yang Zhenning’in ifade ettiği gibi, çağdaş bilimin Çin topraklarında kök salması gerçek anlamda ancak 1949 yılında Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurulması ile başlamıştır. Neyse ki tarih, modern bir medeniyet olarak bilim kültürünün mevcut herhangi bir kültüre dışarıdan aşılanabileceğini göstermiştir, ancak bunu başarmak için uzun bir süre ve hatta bazı alanlarda on yıllar, hatta yüzyıllar boyunca aralıksız çaba sarf etmek gereklidir. Fakat, kültürel ıslahat çabaları olmaksızın ulusal bilim yetkinliğini artırmak zordur. Bilim içinde veya dışında herhangi bir alanda, şayet araştırmacı kesin, titiz ve sistematik kuramlaştırma alemine ulaşmak istiyorsa, bilim ruhu ve titiz mantıklı düşünme tabii ki vazgeçilmezdir. Aynı zamanda, geniş kitlelerin bilim yetkinliği de son derece önemlidir. Zira geniş kitlelerin bilim yetkinliği çok düşükken bilimin sağlıklı bir şekilde gelişebileceğini düşünmek zordur. Bu nedenle, bilim eğitimi ve bilimin yaygınlaştırılması sadece gelecek bilim insanları yetiştirmek için değil, daha ziyade bilim kültürünü Çin kültürüne aşılamak ve bilim bilgisini, bilim ruhunu güçlendirmenin ve mantıklı düşünme yöntemini tesis etmenin bir vasıtası haline getirmek için bir tür kültür olarak yürütülmeli ve geliştirilmelidir. Bu görev ağır ve meşakkatli bir görevdir. Bunlar arasında bilimi yaygınlaştırılması, bilim ile halkı birbirine bağlayan köprü, bilimsel düşünmenin eğitimi, bilim ruhunu yaymak ve bilim yöntemini yaygınlaştırmak için önemli bir vasıtadır. Nitekim geniş kitlelerin, gerçeği arayan ve ayakları yere basan bir çalışma tarzı ve titiz mantıklı, kanıtlara dayalı bir düşünme biçimi kurmalarını teşvik eder. Dahası okuyucuda araştırma arzusu ve merakı uyandırabilir ve onu düşünmeye sevk edebilir; pek tabii ki, gençlerin bilime olan ilgisini uyandırır ve bilimsel araştırma pratiğine atılmaya cezbeder. Bilimi yaygınlaştırma çalışmasının esası budur.

Şu anda insanoğlu yüzyıldır görülmemiş bir değişim yaşıyor ve birçok teknolojinin kullanımı neredeyse aşırıya kaçmış durumda. Temel bilimlere gelince, birçok bilim dalında da atılımlar besleniyor ve bu suretle doğan yeni nesil bir teknolojik devrim ve endüstriyel dönüşüm kalkışa hazır. Bu şartlar altında Çin’in bilim ve teknoloji davası, büyük gelişme fırsatları ile karşılaşmanın yanı sıra ciddi zorluklarla da karşı karşıyadır. Bu esnada, Çin’in bilimi yaygınlaştırma davasının gelişimi de başa baş ilerlemekte, giderek daha geniş kitleler bilimin keyfini yaşamakta ve bilimin yaygınlaşmasının sıcaklığına dokunmaktadır. Bilimsel gelişmenin günden güne değiştiği ve durmaksızın büyük teknolojik atılımların ortaya çıktığı bir dönemde yeni çağın talepleri karşısında bilimin ve en ileri soruların nasıl daha etkili bir şekilde yaygınlaştırılacağı ve bilim ruhunun, bilim fikrinin ve bilim yönteminin nasıl daha etkili bir şekilde yayılacağı bilim ve teknoloji emekçilerinin kahir ekseriyetinin dikkat ve tefekkürüne değerdir.

Seçkin popüler bilim eserleri köklerini bilimsel araştırmaların verimli topraklarından alır. Bilimin yaygınlaştırılması, bilim ve teknoloji emekçilerinin gayretli tutumundan ve derinlikli katılımından ayrılamaz. Bilim ve teknoloji emekçileri sadece bilimi yaymanın izcileri olmamalı, tüm toplumun bilim kültürünün bekçileri de olmalıdırlar. Tarihte üne kavuşmuş ve nesilden nesile etkide bulunmuş popüler bilim yapıtları, örneğin Darwin’in Türlerin Kökeni, Faraday’ın Mumun Öyküsü, Einstein’ın Fiziğin Evrimi, Zhu Kezhen’in Çöle Yürüyüş’ü, Hua Luogeng’in Kritik Patika Yöntemi ve niceleri, büyük bilim insanlarının kendi araştırma pratiği ışığında yaratılmış ve kendi araştırma alanlarıyla son derece ilgili olan eserlerdir. Son yıllarda, Çin Ulusal Bilimsel ve Teknolojik İlerleme Ödülü, Çin Ulusal Seçkin Popüler Bilim Eseri Ödülü, vs. gibi seçim ve değerlendirmelerde diğerleri arasından sivrilen seçkin popüler bilim eserlerinin kahir ekseriyeti bilim insanlarının “araştırma”yı “yaygınlaştırma”ya geçirme pratikleridir.

Bilim ve Gelecek: Öğretim Üyelerinden Popüler Bilim Dizisi tam da böylesi bir çağ bağlamında doğmuş, Çin Bilimler Akademisi (CAS) Bilimi Yaygınlaştırma ve Eğitim İşleri Komisyonu tarafından planlanmış ve çeşitli alanlardaki öğretim üyeleri ve uzmanlara bir dizi yaratma çağrısında bulunulmuştur. Dizide, en ileri liderliğin, bilimsel titizliğin ve herkesçe kolayca okunabilirliğin üstünde durulur ve kaidelerin özgünlüğüne, düşünsel değere ve yenilikçi deneyime önem verilir. Dizi, toplamda şu özelliklere sahiptir:

Bir, “araştırma”yı “yaygınlaştırma”ya geçirmenin ve akademik kaynakları yaygınlaştırmanın “sonuncu kilometre”sini yarıp geçmenin üstünde durur. Dahası, yazarlar söz konusu alanları tüm bilim tarihinin büyük bağlamına yerleştirerek tahkik etmiş ve tarih, felsefe, düşün, sanat ve toplumla bağ kurmaya özel önem vermiştir. Çoğunlukla okumaya olan ilgiyi artıran ve okuyucuyu gitgide kendi başına düşünmeye yönlendiren şahıs ve öykü anlatımı biçimine başvurulur.

İki, bilim ruhunun pekiştirilmesinin ve önderliğinin üstünde durur ve artık salt bilgi yaygınlaştırma düzeyinde kalmamayı, özgül bilimsel bilgiler vasıtasıyla halkın bilime olan şevkini canlandırmayı, bilim ruhunu pekiştirmeyi, mantıklı düşünmenin yetiştirilmesini savunmayı ve bilim temelli bir değer anlayışı tesis etmeyi vurgular, böylelikle İnternet içeriğinden farklı benzersiz değerlere sahip kitap içeriği oluşturur.

Üç, bilimi yaygınlaştırmanın ana mevziini pratik becerilerin yaygınlaştırılmasından bilim yetkinliğinin yaygınlaştırılmasına geçirmenin üstünde durur ki bu pratik tekniklerin yaygınlaştırılmasından bizzat bilimi anlamaya geçmek demektir. Okuyucunun bilim bilgisini kendi başına araştırmaya olan ilgisini uyandırır ve onu kendi bilimsel değer anlayışını inşa etmeye yönlendirir.

Mayıs 2018’de Genel Sekreter Xi Jinping, İki Akademinin Öğretim Üyeleri Genel Kurulu’nda şunun altını çizdi: “Bilim insanı olmak sayısız Çin evladının hayalidir. Bilim ve teknoloji çalışmalarını cazip bir iş ve çocukların saygı duyduğu ve arzuladığı bir meslek haline getirmeli, çocukların hayallerine bilim ve teknolojinin kanatlarını takmalıyız. Bırakın gelecek yurdumuzun bilim ve teknoloji göklerinde ve yerlerinde yiğitler toplansın, bırakın gelecek bilimin engin gökyüzünde yıldızlar parlasın!”

Bilim ve Gelecek: Öğretim Üyelerinden Popüler Bilim Dizisi’nin yaratılması ve yayınlanması – ümit ederim ki, yalnızca geleneksel bilim bilgisini daha iyi yaymaktan ziyade bilim bilgisini, bilim ruhunu, bilim fikrini ve bilim yöntemini halkın inanç, düşünme, eylem ve alışkanlıklarında içselleştirir, “daima merak etmek, sorgulamaya cüret etmek, gerçeği aramak ve yenilik yapmaya cesaret etmek”ten ibaret bilim ruhu Çin milletinin kalbinin derinliklerinde yer edinip kökleşsin ve nesilden nesile genç insanları bilime adım atmaya ve yılmadan yol almaya ve bilim ve teknolojide bir dünya gücü inşa etmek ve Çin milletinin büyük dirilişini gerçekleştirmek için gayret etmeye durmaksızın cezbeder – çağımızın gelişim trendine ayak uyduran bir pratik araştırmadır!

Yang Yuliang

Çin Bilimler Akademisi Bilimi Yaygınlaştırma ve Eğitim İşleri Komisyonu Başkanı

Çin Bilimler Akademisi Öğretim Üyesi